‘Kinderen met autisme zien wél dat iemand verdriet heeft’

Leids autisme-expert Carolien Rieffe ontdekte dat kinderen met een autismespectrumstoornis (ASS) wel degelijk geraakt worden door andermans emoties, maar dat ze daar anders op reageren dan leeftijdsgenoten die zich normaal ontwikkelen. Dat inzicht leidt tot een andere diagnostiek en behandeling.

Geen automatisch medelijden

Mensen met een ASS hebben moeite met het verwerken van emoties. Tot voor kort dachten wetenschappers dat zij veel minder geraakt worden door emoties van anderen, maar dat is niet waar, zo blijkt uit het onderzoek van Carolien Rieffe onder kinderen. Rieffe is hoogleraar Sociale en emotionele ontwikkeling bij kinderen met auditieve of communicatieve beperkingen. ‘Kinderen met een ASS merken wel degelijk dat iemand anders verdriet heeft of teleurgesteld is, maar ze gebruiken die informatie niet zoals we zien bij andere kinderen.’ Andermans verdriet of zichtbare pijn leidt bij deze kinderen niet automatisch tot medelijden of een empathische benadering. ‘Ze raken er dikwijls zelf door van slag, en kunnen boos of zelfs agressief reageren.’

Kinderen met een ASS trekken zich vaker terug in sociale situaties

Kinderen met een ASS trekken zich vaker terug in sociale situaties

Problematisch gedrag

Die andere reactie kan leiden tot problematisch gedrag. Kinderen met een normale ontwikkeling zullen andere kinderen minder snel pesten als ze zich daar schuldig door gaan voelen. Maar kinderen met deze stoornis gaan zich soms juist lastiger gedragen naarmate ze emoties sterker ervaren. Vanwege die verwarrende gevoelens proberen veel van deze kinderen dergelijke prikkels te vermijden en trekken ze zich terug van andere kinderen. Rieffe: ‘Dat is op zich een slimme strategie, omdat je zo die emotionele overprikkeling vermijdt, maar het isoleert hen wel. Hierdoor missen deze kinderen weer veel sociale leer-ervaringen.’ In de toekomst wil ze de oorzaken van deze andere verwerking van emoties onderzoeken.

Frustratieopdrachten

Autisme is niet te genezen, maar een juiste diagnose en passende behandeling zorgen er wel voor dat kinderen en volwassenen er beter mee leren leven. In samenwerking met het Centrum Autisme test Rieffes onderzoeksgroep de sterke en zwakke kanten van kinderen met een ASS in vergelijking met normaal ontwikkelende kinderen. Bij gebrek aan geschikt testmateriaal maakte de onderzoeksgroep deze tests veelal zelf. De onderzoekers werken met kinderen van 1 tot 6 jaar en volgen hen vier jaar lang, eenmaal per jaar. Hoe test je hele jonge kinderen? ‘We laten hen diverse opdrachten doen en observeren hoe zij daar mee omgaan’, vertelt Lizet Ketelaar. Ze is PhD-onderzoeker ontwikkelingspsychologie en ontwikkelde mede het nieuwe testmateriaal. Ze krijgen bijvoorbeeld zogenoemde frustratieopdrachten. ‘De kinderen moeten een puzzel maken waarvan ze denken dat die makkelijk is, maar de puzzel klopt niet. Wij observeren hun reacties.’

Emotieweb

Er wordt geobserveerd welke emoties kinderen laten zien als ze denken dat ze speelgoed stuk hebben gemaakt

Er wordt geobserveerd welke emoties kinderen laten zien als ze denken dat ze speelgoed stuk hebben gemaakt

Daarnaast meten de onderzoekers hoe de kinderen reageren op emoties van anderen. ‘De testleider doet bijvoorbeeld alsof zij pijn heeft en observeert of kinderen zich in hen kunnen verplaatsen. Ouders, crècheleidsters of docenten beantwoorden ook vragen zodat we meer weten over het functioneren van kinderen in de praktijk.’ Naar aanleiding van het onderzoek gaat half april de website Emotieweb in de lucht. Professionals kunnen na een training zelf de testen afnemen bij een kind en via de website het functioneren vergelijken met dat van andere kinderen. Ketelaar: ‘We willen met ons onderzoek zoveel mogelijk een brug slaan naar de praktijk.’


Studenten

Rieffe schakelt ook studenten in voor dit onderzoek. Zij worden getraind om de sociaal-emotionele tests af te nemen bij normaal ontwikkelende kinderen. Eefje Rietveld, derdejaars studente psychologie, helpt mee met de dataverzameling en schrijft haar bachelorscriptie over het sociaal-emotioneel functioneren van kinderen met een ASS en dat van normaal ontwikkelende kinderen. Rietveld: ‘Dit is voor mij een mooie kans om te zien hoe het er in de praktijk aan toegaat. Ik merk bijvoorbeeld hoe snel kinderen zich ontwikkelen. Kinderen die een paar maanden ouder zijn kunnen opeens al veel meer. Maar ook tussen kinderen van dezelfde leeftijd kunnen er veel verschillen zijn.’

 

Zie ook

‘Een begripvolle en veilige omgeving is van cruciaal belang'

 

 

Hanna Swaab, hoogleraar Neuropedagogiek en Ontwikkelingsstoornissen, onderzoekt de factoren die bepalen hoe kinderen met autisme zich ontwikkelen. ‘Autisme is aangeboren maar het is sterk afhankelijk van de omgeving in hoeverre die aanleg hun ontwikkeling belemmert, stelt ze. ‘Een begripvolle en veilige omgeving is van cruciaal belang. Ieder autistisch kind heeft een andere aanpak nodig bij het leren omgaan met andere mensen. We krijgen steeds meer inzicht in de verstoorde functies, structuren en processen in de hersenen die ten grondslag liggen aan autisme en andere ontwikkelingsstoornissen. Dat groeiende inzicht biedt de mogelijkheid om autistische kinderen en het gezin waarin ze opgroeien te behandelen. Zo zijn we begonnen kinderen te helpen om relevante hersenfuncties te trainen, zodat ze zich makkelijker kunnen aanpassen.'

 

 

Vaker diagnose autisme door betere herkenning

  

 

Robert Vermeiren, Leids hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie, doet eveneens onderzoek naar autisme en kijkt daarbij vooral naar biologische factoren in relatie tot empatie en herkennen van emoties. Daarnaast is hij betrokken bij de discussie omtrent de diagnoses autisme of ADHD, die beide in toenemende mate worden gesteld. Dit komt enerzijds doordat de symptomen tegenwoordig beter herkend worden. Daarnaast wijst hij ook op een mogelijk verband met andere factoren, zoals de toegenomen leeftijd van vaders als ze kinderen verwekken. Het aantal genafwijkingen in het zaad verdrievoudigt wanneer vaders boven de 40 zijn. Naast wetenschappelijke publicaties blogt Vermeiren ook over zijn onderzoek.  

  

(28 maart 2013 - LvP)

Health across the human life cycle is een van de zes profielthema's in het Leidse onderzoek


Studeren in Leiden

Bachelor

 
Master
 

Laatst Gewijzigd: 09-04-2015