Lustrumsymposium Ratio en emotie
Kunst en wetenschap, complementaire tegenpolen?
Een werk van sterrenkundige en schilder Vincent Icke. Het was onderdeel van de tentoonstelling ‘Kosmische beweging’ in 2009 in galerie Zone. Icke zei toen dat onderzoek de verbindende factor is tussen zijn artistieke en zijn wetenschappelijke werk.
Ooit waren kunst en wetenschap innig verstrengeld maar tijdens de Verlichting dreven ze uit elkaar. Dr. Marjan Groot, docent aan de opleiding Kunstgeschiedenis, zag echter om zich heen dat de beide disciplines elkaar zeker overlappen. Ze nam het initiatief voor het lustrumsymposium ‘Ratio en Emotie’, over de relatie tussen kunst en wetenschap.
Als Leonardo Da Vinci in de toekomst had kunnen kijken en de aankondiging voor het symposium had gezien, zou hij waarschijnlijk raar hebben opgekeken. Waar in zijn tijd de kunst en de wetenschap nog innig en vanzelfsprekend met elkaar waren verstrengeld -Da Vinci was schilder, natuurwetenschapper, filosoof en scheikundige, zo ver liggen beide disciplines vandaag de dag uit elkaar. Maar zijn de kunsten en de wetenschappen wel elkaars tegenpolen, of zijn zij met elkaar verbonden en kunnen zij van elkaar leren.
Interdisciplinariteit
Marjan Groot, initiator van het symposium en universitair docent aan de opleiding Kunstgeschiedenis, werd geïnspireerd door haar werkomgeving. Groot: ‘Er worden hier bij Kunstgeschiedenis veel discussies gevoerd over interdisciplinariteit tussen verschillende vakgebieden. Het is een gevarieerde opleiding met mensen met verschillende achtergronden, zoals de antropologie en de filosofie. Zo kwam ik op het idee om kunst, als emotie, tegenover harde science, ratio, te zetten. Door middel van het symposium wil ik onderzoeken of die tegenstelling wel zo sterk is als vaak wordt beweerd.’
Genen designen
Prototype van de AIBO robot dog van Sony uit het begin van de jaren negentig: techniek en vormgeving gaan vaak hand in hand.
Groot, gespecialiseerd in kunstnijverheid en industriële vormgeving (design), ondervindt vanuit haar vakgebied al dat de beide disciplines elkaar overlappen. ‘Vormgeving is heel flexibel,’ legt Groot uit.’ Het gaat in het vakgebied over innovatie en techniek, eigenlijk over allerlei facetten van de maatschappij.’ Het blijkt dat veel biodesigners nauwgezet de ontwikkelingen in de techonologische wetenschap volgen. Maar het werkt ook andersom. Groot: ‘Kijk maar naar genetische manipulatie. Je zou ook kunnen zeggen dat mensen die dat doen eigenlijk genen designen.’
Geestelijke processen
Een van de sprekers op het symposium is Rob Zwijnenberg (dr. én ing.), hoogleraar Kunstgeschiedenis. Hij is als geesteswetenschapper erg geïnteresseerd in kunst maar ook in natuurwetenschap. Zijn bijdrage zal gaan over de reacties van kunstenaars op het moderne hersenonderzoek. Zwijnenberg: ‘In het hersenonderzoek is er tegenwoordig een sterke tendens naar materialiteit. Alle geestelijke processen worden verklaard vanuit materie. Eigenlijk is er dus niet zoiets als ‘geestelijke processen’, zoals er wel eeuwenlang werd aangenomen. Het is interessant om te zien hoe kunstenaars daarop reageren.’
Ethische kwesties
Model van de wasroos (anemonia sulcata), Dresden 1880.
Volgens Zwijnenberg is het debat tussen kunstenaars en wetenschappers erg belangrijk: ‘Wetenschappers kampen vaak met het probleem hoe zij maatschappelijke toepassingen kunnen vinden voor hun uitvindingen, oplossingen of inzichten.’ Omdat er vaak zoveel ethische aspecten aan kleven, is het volgens Zwijnenberg goed om in een vroeg stadium verschillende groeperingen uit de samenleving bij een onderzoek te betrekken. ‘Kunstenaars liggen daarbij voor de hand, omdat ze wetenschappers vaak op een andere manier leren kijken.’
Relativiteitstheorie
Hoewel de alfa- en bètawetenschappen op het symposium centraal staan, zijn de sprekers toch voornamelijk afkomstig uit de alfawereld. Groot betreurt het dat er geen aanmeldingen zijn gekomen vanuit bijvoorbeeld wiskunde, natuurkunde of biologie: ‘Dat vind ik jammer, want er lopen best mensen rond die het onderwerp goed zouden kunnen belichten.’ Volgens Groot bestaat de tendens dat tegenwoordig elke goede alfa ook de relativiteitstheorie van Einstein zou moeten kunnen uitleggen, terwijl niet wordt gekeken naar de culturele onderlegdheid van bèta’s. ‘Het lijkt alsof de geesteswetenschappen erg eenvoudig zijn, maar ik denk ook dat bèta’s bepaalde kwaliteiten ontberen die het mogelijk maken alfa-onderwerpen goed te begrijpen. Maar gelukkig gebeurt het wel, hoor. Kijk maar naar iemand als Vincent Icke, die naast zijn exacte beroep als sterrenkundige ook schildert.’
Ook Rob Zwijnenberg moedigt kruisbestuiving aan: ‘Het is makkelijk om tijdens de borrel over dit soort zaken te praten, maar als je echt contact maakt met de studenten en wetenschappers die ermee bezig zijn, krijg je een heel ander perspectief. Kunst kan daarin een bemiddelende rol spelen. Net als dit symposium.’
Symposiumprogramma
Het lustrumsymposium Ratio en emotie vindt plaats op 2 september 2010 (openingslezing van 17.00 tot 18.00 uur door journaliste en schrijfster Hazel Rosenstrauch en 3 september 2010(symposiumprogramma van 9.30 tot 18.30 uur), met keynote van bio-designer Elio Caccavale en een afsluitende keynote door Adam Roberts, science-fiction schrijver en docent Engelse literatuur en creative writing aan Royal Holloway, University of London.
De voertaal van dit symposium is Engels. Deelname is gratis, maar u wordt verzocht zich aan te melden via luicd@hum.leidenuniv.nl of tel 071 527 2166.
Volledige programma
(24 augustus 2010/Coen van Beelen)