Breed eerbetoon aan moedige hoogleraren Cleveringa, Barge en Van Holk

Met de onthulling van vier gedenkstenen, een oratie en wereldwijde bijeenkomsten werden op 26 november de memorabele protestredes van drie hoogleraren herdacht. Rudolph Cleveringa, Lambertus van Holk en Ton Barge spraken in een openbaar college in 1940 hun afschuw uit over het ontslag van hun Joodse collega’s.

Gedenkstenen bij woonhuizen en Academiegebouw

De gevelstenen en de lezenaar zijn ontworpen en gemaakt door Marc de Groot van Bam Bam Steenhouwers.

De gevelstenen en de lezenaar zijn ontworpen en gemaakt door Marc de Groot van Bam Bam Steenhouwers.

Rector magnificus Carel Stolker onthulde op 26 november de lezenaar, een uit steen gehouwen katheder, op de binnenplaats van het Academiegebouw. De gedenksteen draagt het motto van de Universiteit Leiden, Libertatis Praesidium (Bolwerk van vrijheid). Die dag werden ook drie gevelstenen geplaatst bij de voormalige woonhuizen van de drie Leidse professoren: Cleveringa (rechtsgeleerdheid) woonde op Rijnsburgerweg 29, Barge (anatomie) op Boerhaavelaan 6 en Van Holk (theologie) op Plantage 26. De gedenktekens zijn een initiatief van professor Willy Hijmans. Hij was destijds als student aanwezig bij het college van Barge. De lezenaar en gevelstenen werden mogelijk gemaakt door het Leids Universiteits Fonds (LUF) en door de families van de hoogleraren.


Cleveringa's college

Rijnsburgerweg 29

Rijnsburgerweg 29

De drie hoogleraren hielden op 26 november 1940 ieder een openbaar college waarin zij protesteerden tegen de maatregel van de Duitse bezetter. In een vlijmscherp betoog zette rechtendecaan Cleveringa in het Academiegebouw uiteen waarom het ontslag van zijn Joodse collega Eduard Meijers, hoogleraar burgerlijk recht, in strijd was met het volkerenrecht. De aanwezige studenten waren diep onder de indruk en zongen na afloop het Wilhelmus. Cleveringa's toespraak is onlangs genomineerd voor de verkiezing Beste Speech van Nederland, een initiatief van de VPRO-serie Speeches.


 

 

Rechtendecaan Rick Lawson en hoogleraar klassieke talen Ineke Sluiter reconstrueren in een korte documentaire van het LUF het besluit van Cleveringa om een protestrede te houden.
 

 

De colleges van Barge en Van Holk

Boerhaavelaan 6

Boerhaavelaan 6

Dat de professoren Barge en Van Holk ook een protestrede hielden, is minder bekend bij het grote publiek. Hoogleraar anatomie Barge legde in zijn college uit waarom de rassenleer van de nazi’s onzin was en waarom hij de ontslagmaatregel verwerpelijk vond. De theoloog Van Holk riep deze dag studenten op hun Joodse vrienden trouw te blijven en behandelde in zijn college het werk van de Joodse wijsgeer Spinoza.


Sluiting universiteit

Plantage 26

Plantage 26

Na deze openbare colleges riepen de studenten een staking uit en sloten de Duitsers de universiteit. Cleveringa werd de dag erna opgepakt, de arrestatie van Barge en Van Holk volgde enige tijd later. De drie hoogleraren overleefden hun gevangenschap en pakten na de oorlog hun werk aan de universiteit weer op.


Cleveringa-oratie Carol Gluck

Carol Gluck

Carol Gluck

Naast de onthulling van de gedenkstenen hield de Amerikaanse Japanoloog Carol Gluck op 26 november de Cleveringa-oratie. Gluck sprak over collectieve herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog, met name in Azië. De oorlog speelt nog altijd een dominante rol in de huidige samenleving en de politiek. De Cleveringa-leerstoel is een wisselleerstoel van één jaar en de hoogleraar houdt zich afwisselend bezig met de Tweede Wereldoorlog of met vraagstukken op het gebied van recht, vrijheid en verantwoordelijkheid.

 


48 wereldwijde Cleveringbijeenkomsten

Na de protestrede van Cleveringa verzamelen studenten en medewerkers zich voor het Academiegebouw.

Na de protestrede van Cleveringa verzamelen studenten en medewerkers zich voor het Academiegebouw.

Het protest tegen de nazi’s wordt niet alleen in Leiden herdacht. Op maar liefst 48 plaatsen in binnen-en buitenland geven Leidse wetenschappers, op of rondom 26 november, een lezing. Zo geeft in Kaapstad hoogleraar kinderrechten Julia Sloth-Nielsen haar visie op kinderrechten in conflictgebieden, rector Carel Stolker schetst in Beijing zijn toekomstscenario voor de universiteit en hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp geeft in Amsterdam een lezing over het geheim van een lang vitaal leven.

(27 november 2014 - LvP)


Zie ook

Laatst Gewijzigd: 03-12-2014