Voorlezen: een app kan het ook

Voor kinderen is het niet alleen leuk om apps te gebruiken, het kan ook heel nuttig zijn voor hun taalontwikkeling. Pedagoge Daisy Smeets onderzocht welke kenmerken in prentenboeken-apps waardevol zijn om de woordenschat van vier- en vijfjarigen te vergroten zonder dat daar een ouder of leerkracht bij te pas komt. Promotie op 20 december.

Meer leren met video

Prentenboeken dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling van woordenschat doordat de tekst die daarin gebruikt wordt gevarieerder is dan spreektaal. Smeets onderzocht in welke mate verschillende soorten digitale prentenboeken de woordenschat van kinderen vergroten en concludeert dat zogenoemde levende boeken, ook wel videoboeken genoemd, bijzonder effectief zijn. Kenmerkend is dat illustraties vervangen zijn door bewegende beelden. De camera zoomt bijvoorbeeld in op details in de afbeelding waar de tekst op dat moment over vertelt. Smeets: ‘Anders dan in een tekenfilm zijn die animaties expliciet bedoeld om gesproken tekst aan beelden - of delen daarvan - te koppelen en zo de vaak complexe taal in prentenboeken concreet te maken. Van boeken met dit soort animaties leren kleuters meer moeilijke woorden dan van prentenboeken met stilstaande illustraties.’


Muziek en achtergrondgeluiden

Smeets onderzocht de effectiviteit van videoboeken ook bij leerlingen in het speciaal onderwijs die een grote taalachterstand hebben. Kleuters met ernstige spraak-taalmoeilijkheden (ESM) blijken niet gebaat bij achtergrondmuziek of andere extra geluidselementen die bedoeld zijn om woorden als bonken en rinkelen te verduidelijken of de aandacht richten op emoties in het verhaal. Integendeel: als de taalontwikkeling moeizaam verloopt, maken zulke toevoegingen het juist veel moeilijker om nieuwe woorden te leren. Alleen de vertelstem is genoeg, met zo min mogelijk ‘ruis’ daaromheen. Om prentenboeken-apps breed te kunnen inzetten is het daarom belangrijk dat achtergrondgeluiden en muziek kunnen worden uitgeschakeld.

Zelf betekenis geven is effectiever

Er bestaan ook interactieve prentenboeken-apps: na aanraking van bepaalde elementen in de illustratie volgt een animatie of geluid. Smeets: ‘Uit mijn onderzoek blijkt dat extra uitleg over moeilijke woorden (hier is beer verlegen, hij krijgt een rood hoofd) een goede invulling is voor dit soort hotspots. Kinderen leren meer moeilijke woorden als de computer deze extra uitleg geeft, zoals ze ook meer leren als een ouder of leerkracht tijdens voorlezen moeilijke woorden toelicht.’ De manier waarop dat gebeurt is echter wel belangrijk. Leereffecten zijn klein als de extra uitleg direct volgt op een muisklik of aanraking van een detail, maar groot als kinderen een meerkeuzevraag beantwoorden door het plaatje te kiezen dat het best past bij een woord (waar is beer verlegen?). Zelf betekenis geven aan een woord werkt dus beter dan uitleg krijgen.

Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door een subsidie van NWO toegekend aan Smeets’ promotor, prof.dr. Adriana G. Bus.

(17 december 2012/DS)

Promotie

Mw. D.J.H. Smeets - Storybook Apps as a Tool for Early Literacy Development

Datum Donderdag 20 december 2012
Tijd 12:30 uur
Faculteit Sociale Wetenschappen
Locatie Academiegebouw
Rapenburg 73
2311 GJ Leiden

Promotor Prof.dr. A.G. Bus

Studeren in Leiden

Bachelor
Pedagogische Wetenschappen

Master

Laatst Gewijzigd: 17-12-2012