Leidse terrorismedeskundigen bij Breivik-proces

De grootste rechtszaak in de Noorse geschiedenis kwam op 24 augustus tot een eind met de veroordeling van Anders Behring Breivik tot 21 jaar gevangenisstraf. Een onderzoeksteam onder leiding van de Leidse terrorismedeskundige Beatrice de Graaf was bij de uitspraak aanwezig.

Onderzoek naar invloed op samenleving

Liesbeth van der Heide, Daan Weggemans (Universiteit Leiden) en Sabine Wanmaker (Erasmus Universiteit Rotterdam) woonden de uitspraak in Oslo bij, waar zij onderzoek deden naar de invloed van de rechtszaak op de Noorse samenleving.

Voor altijd achter de tralies

Anders Behring Breivik stond terecht voor de bomaanslag in Oslo en de schietpartij op het eiland Utøya op 22 juli 2011, waarbij in totaal 77 mensen om het leven kwamen. De rechtbank in Oslo verklaarde hem toerekeningsvatbaar en veroordeelde hem tot een gevangenisstraf van 21 jaar met een minimum van 10 jaar, plus forvaring. Dat houdt in dat als Breivik na zijn gevangenisstraf nog steeds een gevaar vormt voor de samenleving de rechtbank zijn straf (telkens) met vijf jaar kan verlengen. Daarmee is de kans groot dat Breivik voor de rest van zijn leven achter de tralies zit.

Glimlach

De veroordeling sluit voor veel mensen een zeer donker hoofdstuk in de Noorse geschiedenis af. In de rechtbank was de opluchting voelbaar, en ook uit reacties op internet van nabestaanden, politici en andere betrokken bleek dat men blij en opgelucht was over de uitspraak. Tegelijk gaf de uitspraak een wat wrange bijsmaak door de wetenschap dat dit was wat Breivik wilde. Een dag voor de uitspraak zei hij nog dat als hij ontoerekeningsvatbaar zou worden verklaard, hij dat a fate worse than death zou vinden. Breivik hoorde het vonnis aan met een glimlach op zijn gezicht, een beeld dat direct de wereld over ging.

Rechtsdoelen en emoties

De Leidse en Rotterdamse onderzoekers besteden aandacht aan de vraag wat de invloed is van een terrorismerechtszaak op de samenleving. Ze kijken vanuit het perspectief van rechtsdoelen als vergelding, preventie en herstel van de democratische rechtsorde naar deze zaak. Vinden mensen bijvoorbeeld dat de straf hoog genoeg is? Vervolgens onderzoeken ze hoe het Breivik-proces de verwerking binnen de Noorse samenleving beïnvloedt. Kunnen mensen door de rechtszaak beter omgaan met hun emoties naar aanleiding van de aanslagen?

Enquêtes en interviews

Om antwoord te kunnen geven op deze vragen hebben de onderzoekers met ruim 300 mensen gesproken en enquêtes uitgedeeld op straat. Daarnaast namen ze interviews af met betrokkenen: nabestaanden, getuigen in de rechtszaak, terrorisme-experts, leden van de commissie die de gebeurtenissen op 22 juli 2011 onderzocht, psychiaters en journalisten.

Weblog

Nu veel Noren de rechtszaak zien als een bevestiging van hun democratische principes is de vraag welke betekenis dit strafproces en de uitspraak op de lange termijn hebben. De onderzoekers publiceren de eerste onderzoeksresultaten op hun weblog: Terrorists on Trial.

(27 augustus 2012 - Liesbeth van der Heide, Daan Weggemans en Sabine Wanmaker/DS)

Nieuwsredactie

Laatst Gewijzigd: 28-08-2012